داراى معناى خاصى است ، مثل : هيئت « ضارب » . صدر ، محمد باقر ، بحوث فى علم الاصول ، ج 1 ، ص 263 . صدر ، محمد باقر ، دروس فى علم الاصول ، ج 1 ، ص ( 85 - 84 ) . هيئات افرادى شكل خاص حاصل از نحوه چينش حروف و حركات در كلمات مفرد هيئت افرادى ، مقابل هيئت تركيبى بوده و به معناى هيئت كلماتى است كه اجزاى جمله را تشكيل داده و بر نسبت تام دلالت نمىكند ؛ بنابراين ، هر هيئتى كه در مقابل هيئت مركب تام يا ناقص باشد ، هيئت افرادى است كه هيئاتى همچون هيئت مصدر ، فعل ، اسم فاعل و اسم مفعول را شامل مىشود . صدر ، محمد باقر ، بحوث فى علم الاصول ، ج 1 ، ص 305 . هيئات تركيبى شكل خاص حاصل از نحوه چينش چند كلمه با افاده معنايى خاص غير از معناى مفردات هيئات تركيبى ، شكل و ساختارى است كه با كنار هم قرار گرفتن دو يا چند كلمه با اسلوب خاصى به وجود مىآيد و معنايى خاص غير از معناى مفردات را افاده مىنمايد . هيئات تركيبى بر دو قسم است : ناقص و تام . هيئات تركيبى تام ، اسناد و نسبت حكميه‌اى دارد كه موجب مىشود سكوت متكلم بر آنها صحيح باشد ، مانند جمله « زيد قائم » كه هيئت تركيبى تام دارد و با كنار هم قرار گرفتن مبتدا و خبر و وجود نسبت حكميه ، معنايى را پديد مىآورد ، و آن ثبوت حدث ( قيام ) بر ذات ( زيد ) است . هيئات تركيبى ، ناقص ، نسبت ناقص دارند ؛ اما در آن‌ها نسبت حكمى وجود ندارد و لذا سكوت بر آن‌ها صحيح نيست ، مانند « زيد العالم » . صدر ، محمد باقر ، بحوث فى علم الاصول ، ج 1 ، ص 263 . هيئات جمل ر . ك : هيئات تركيبى هيئت افعال شكل خاص در افعال ، حاصل از شكل چينش حروف و حركات اعرابى هيئت افعال ، به معناى تركيب و شكل خاص افعال است كه از كنار هم قرار گرفتن حروف ( چه حروف اصلى و چه زايد ) و حركات اعرابى به وجود مىآيد . توضيح : فعل ، از ماده و هيئت تشكيل شده است . ماده داراى معناى اسمى و هيئت داراى معناى حرفى مىباشد . وضع ماده ، شخصى ، ولى وضع هيئت ، نوعى است . هيئت فعل بر ارتباط بين حدث ( مدلول ماده ) و فاعل دلالت مىنمايد ، چه اين ارتباط صدورى باشد مثل : « ضرب زيد » كه « ضرب » از « زيد » صادر شده است و چه حلولى ، مثل : « علم زيد » كه « علم » در « زيد » حلول نموده است . بنابراين ، هيئت بر ارتباط و نسبت دلالت مىكند . برخى مانند « شهيد صدر » اين نسبت را نسبت ناقصه مىدانند . « 1 » نكته اول : برخى از متأخران اعتقاد دارند هيئت فعل بر نسبت و ارتباط دلالت مىنمايد ، اما براى مفهوم ارتباط بين حدث و فاعل وضع نشده است بلكه از ارتباط خارجى ميان حدث و فاعل حكايت مىكند . « 2 » نكته دوم : در حروف ، اين‌گونه نيست كه ماده آن يك وضع ، و هيئت آن وضع جداگانه‌اى داشته باشد ؛ به خلاف افعال كه ماده ، يك وضع مستقل ، و هيئت وضع ديگرى دارد ، اما در عين حال ، ماده و هيئت در افعال به منزله دو لفظ نمىباشد ؛ ازاين‌رو معناى فعل به صورت يك شىء واحد به ذهن انسان مىآيد و به صورت يك معناى واحد تصور مىشود ، اگرچه در تحليل ذهنى دو معنا مىباشد . « 3 » صدر ، محمد باقر ، دروس فى علم الاصول ، ج 1 ، ص 84 . صدر ، محمد باقر ، بحوث فى علم الاصول ، ج 1 ، ص 306 . نائينى ، محمد حسين ، فوائد الاصول ، ج 1 ، ص 53 و 100 . هيئت امر ر . ك : صيغه امر هيئت مركبات ر . ك : هيئات تركيبى هيئت مشتق شكل خاص هر مشتق ، ناشى از چگونگى تركيب حروف و حركات قالب و ساختار خاص مشتق اصولى كه ناشى از چگونگى تركيب ميان حروف اصلى و زائد و حركات آنها بوده و داراى معناى خاصى است ، هيئت مشتق نام دارد كه جداى از معناى ماده مشتق مىباشد ؛ براى مثال ، هيئت » ضارب » كه مشتق صرفى از ماده « ض ، ر ، ب » مىباشد و دلالت بر معناى « زدن » مىنمايد ، همان وزن « فاعل » است كه بر مواد مختلف قابل انطباق بوده ( وضع نوعى دارد ) و معناى آن ، صدور فعل از فاعل مىباشد .

--> ( 1 ) . صدر ، محمد باقر ، بحوث فى علم الاصول ، ج 1 ، ص 307 . ( 2 و 3 ) . فاضل لنكرانى ، محمد ، سيرى كامل در اصول فقه ، ج 2 ، ص 551 و 554 .